0
SWAB logo
Home > Surveillance > Antibioticagebruik

Antibioticagebruik

Surveillance van antibioticagebruik omvat het verzamelen, interpreteren en verspreiden van gegevens over antibioticagebruik. Inzicht in het gebruik van antibiotica is nodig om het verband tussen resistentieontwikkeling en antibioticagebruik te kunnen bestuderen. Binnen de SWAB is de Werkgroep Surveillance Antibioticagebruik opgericht. Deze werkgroep heeft tot doel een structurele surveillance van humaan antibioticagebruik in Nederland te organiseren. Het betreft de surveillance van antibioticagebruik in de extramurale- en intramurale sector.

Huidige situatie

Surveillance extramuraal antibioticagebruik

Voor het in kaart brengen van het extramurale antibioticagebruik in Nederland werkt de SWAB samen met de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK). De door de SFK verstrekte gegevens over het antibioticagebruik zijn gebaseerd op geneesmiddelverstrekkingen van de openbare apotheken in Nederland. De verstrekkingen van de apotheekhoudende huisartsen (± 9% van de totale extramurale consumptie) en het gebruik in verpleeghuizen en ziekenhuizen maken geen deel uit van de SFK-registratie.

De SFK heeft in samenwerking met de SWAB een webapplicatie ontwikkeld waarmee recente gegevens over het totale landelijke antibioticagebruik (ATC-code J01) of het gebruik van een specifieke antibioticagroep (ATC-code selecteren) vanaf 2001 op maandbasis kunnen worden verkregen. Naar landelijk antibioticagebruik per maand.

Ook heeft de SFK in samenwerking met SWAB regionale verschillen in antibioticagebruik in kaart gebracht. Naar antibioticagebruik per regio per jaar (vanaf 2001).

De Nationale Atlas Volksgezondheid toont een kaart van het gebruik van antibiotica per GGD-regio in 2008.

Gebruiksgegevens verzameld door SWAB en SFK worden jaarlijks voorzien van een interpretatie door de SWAB werkgroep antibioticagebruik en gepubliceerd in NethMap.

Surveillance intramuraal antibioticagebruik

Om inzicht te krijgen in het antibioticagebruik in de Nederlandse ziekenhuizen worden de apotheken van alle academische en algemene ziekenhuizen aangeschreven met het verzoek inkoop- dan wel aflevergegevens te verstrekken aan de SWAB. Daarnaast worden de ziekenhuisapothekers gevraagd om per jaar het aantal verpleegdagen en opnames voor het betreffende ziekenhuis aan te leveren.

De aangeleverde gebruiksgegevens worden per ziekenhuis door de SWAB handmatig ingevoerd in een spreadsheet  met behulp van de ABC-calculator en omgerekend naar DDD/100 patiëntdagen. Deze ABC-calculator is ontwikkeld door de European Study Group for Antibiotic Policies - ESGAP, een werkgroep van de European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases - ESCMID.

Deze landelijke gebruiksgegevens worden jaarlijks voorzien van een interpretatie door de SWAB werkgroep en gepubliceerd in NethMap.

The European Surveillance of Antimicrobial Consumption Network (ESAC-net)

ESAC-net verzamelt data over de consumptie van antibiotica voor systemisch gebruik, zowel extramuraal als intramuraal, in heel Europa. De verzamelde data geven informatie en feedback aan alle EU landen over het gebruik van antibiotica. Dit vormt de basis voor het monitoren van de progressie van verstandig antibioticaverbruik binnen de EU. De SWAB levert elk jaar verbruiksdata, dit gaat via de centrale database ‘ TESSy’ die door het ECDC (european centrum of disease prevention and control) wordt onderhouden. Daarnaast participeert SWAB in de verschillende internationale bijeenkomsten.

Antibioticagebruik in verpleeghuizen

De SWAB wil meer inzicht krijgen in het antibioticagebruik in verpleeghuizen. Hiervoor is aansluiting gezocht bij het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM, die het initiatief hebben genomen tot het opzetten van een Landelijk Verpleeghuis Netwerk (SNIV).

Extramuraal antibioticagebruik op het individuele patiëntenniveau

In samenwerking met de SFK wordt een techniek ontwikkeld waarmee op individueel patiëntenniveau het antibioticagebruik over een bepaalde periode kan worden geanalyseerd. Deze techniek geeft onder andere inzicht in eerste en tweede keuze van antibiotica en kan daarmee behulpzaam zijn bij het evalueren van het vigerende antibioticabeleid in de Nederlandse open bevolking.

Indicaties waarvoor antibiotica worden voorgeschreven

De SWAB wil meer inzicht te krijgen in de indicaties waarvoor de diverse antibiotica worden voorgeschreven. Hiervoor is in samenwerking met het Instituut Medische Informatica van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) een methode ontwikkeld voor de eerste lijn. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Integrated Primary Care Information (IPSI) database van de EUR. De eerste resultaten zijn in NethMap 2007 gepubliceerd.


  • European Surveillance of Antimicrobial Consumption (ESAC)
  • Gegevens over antibioticagebruik buiten het ziekenhuis in Nederland (SFK)