0
SWAB logo
Home > SWAB-richtlijnen > Format richtlijnontwikkeling oud

Format richtlijnontwikkeling oud

Onderstaande procedure voor richtlijnontwikkeling is voorgesteld door de commissie richtlijnen binnen het SWAB bestuur en wordt door deze commissie geëvalueerd en zo nodig aangepast. Onderstaande versie is goedgekeurd door het SWAB bestuur op 24 maart 2005.

1. Het onderwerp voor de richtlijnen wordt door de commissie richtlijnen na inventarisatie via een SWAB bestuursvergadering aangebracht. Er wordt een voorzitter aangeduid als eindverantwoordelijke. Er wordt een SWAB beleidsmedewerker (coördinator) aangesteld met structureel subsidiegeld.

De voorzitter stelt (in overleg met het bestuur) een voorbereidingscommissie samen van experts op het gebied van infectieziekten, medische microbiologie en ziekenhuisfarmacie (de verenigingen VIZ, NVMM en NVZA) die gemandateerd zijn door genoemde verenigingen. In deze fase worden ook de besturen van de beroepsverenigingen waarvoor de richtlijnen bedoeld zijn aangeschreven met de vraag in totaal twee tot vier leden af te vaardigen namens hun vereniging.

Deze voorbereidingscommissie bestaat dan uit zes tot twaalf personen.

2. Tijdens een eerste bijeenkomst stelt de voorbereidingscommissie een aantal uitgangsvragen en bepaalt wat het doel is van de richtlijn. Deze vraagstellingen zijn afhankelijk van de behoefte uit het veld en de haalbaarheid.

Op basis hiervan voert de coördinator een systematische literatuursearch uit.

Per uitgangsvraag wordt door de coördinator een zoekstrategie ontwikkeld. Combinaties van verschillende voor de vraag relevante sleutelwoorden worden ingevoerd in verschillende literatuur search programma’s. Hierbij wordt gebruik gemaakt van Medline, Pubmed en de Cochrane Library. Daarnaast wordt –indien relevant voor de betreffende richtlijn- gebruik gemaakt van richtlijnen uit vergelijkbare landen, waaruit relevante secundaire referenties worden opgezocht. Wanneer hiervoor de mogelijkheid bestaat kan ook met andere "engines" gezocht worden. De coördinator screent alle zoekresultaten op titel en abstract en beslist of een artikel relevant, mogelijk relevant of irrelevant is voor het beantwoorden van de betreffende onderzoeksvraag. Alle artikelen uit de eerste en tweede categorie worden opgevraagd. Zodra deze volledige tekst beschikbaar is, wordt de tekst van elk artikel preferentieel door twee experts (bijv. coördinator en voorzitter) beoordeeld op relevantie. Hiervoor kunnen voor de individuele onderzoeksvraag relevante checklists gebruikt worden. De als relevant beschouwde artikelen worden dan –eventueel aangevuld door toegevoegde secundaire referenties- samengevat in een tekst waarin wordt getracht een antwoord te formuleren op de (vooraf bepaalde) onderzoeksvraag of -subvragen. Er wordt een duidelijke gradatie in bewijskracht aangegeven zoals gedefinieerd volgens de CBO – handleiding (mate van bewijskracht -zie CBO handleiding p.21-22).1

De bevindingen van beide onderzoekers worden onderling besproken en een consensus tekst wordt opgesteld.

Hiermee wordt de basis gelegd van een systematische review van de literatuur. (1-5).

Op basis van de systematische literatuur review stelt de voorbereidingscommissie een conceptrichtlijn op.

3. De conceptrichtlijn wordt via een klankbordgroep uitgewerkt tot definitieve richtlijn. Deze klankbordgroep bestaat uit alle betrokken beroepsgroepen. Hiervoor wordt de concepttekst voor een bepaalde periode opengesteld voor commentaar via een ingang op de SWAB-website en de website van betrokken beroepsverenigingen, met de mogelijkheid om individueel commentaar en amendementen toe te voegen. Het is de taak van de voorbereidingscommissie om de beroepsgroepen te stimuleren om een actieve bijdrage te leveren.

4. Na genoemde raadpleging wordt de definitieve richtlijn door de voorbereidingscommissie vastgesteld en door het SWAB-bestuur bekrachtigd.

5. De definitieve SWAB-richtlijn met de onderliggend e systematische review wordt (in het Nederlands ) elektronisch uitgegeven door de SWAB en integraal beschikbaar gemaakt op de Swab-website. Een uitgebreide samenvatting van zowel de systematische review als de richtlijn wordt in het Engels vertaald en beschikbaar gemaakt op de website. Gestreefd wordt de vertaalde review, evt. met de richtlijn, ter publicatie aan te bieden, bijv. aan het Neth J Med.

6. Een samenvatting van de richtlijn wordt gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Deze samenvatting bevat max. 2500 woorden (inclusief tabellen en referenties) en bevat bij voorkeur de volledige algoritmen. Hierin wordt verwezen naar de volledige richtlijn op www.swab.nl. Auteurs zijn de coördinator, voorzitter en drie tot vier rapporteurs namens de voorbereidingscommissie en de klankbordgroep.

Conflicterende belangen

De commissie richtlijnen realiseert zich dat er tussen leden van de voorbereidingscommissies en de (farmaceutische) industrie op velerlei vlak banden kunnen bestaan, welke potentieel van invloed kunnen zijn op de conclusies van de richtlijnen. De commissie volgt in het onderstaande de politiek van het British Medical Journal (6) en de Cochrane Collaboration Policy on Commercial Sponsorship (7) voorzover van toepassing.

1. Bij het instellen van een voorbereidingscommissie worden vooraf conflicterende belangen geïnventariseerd, volgens de format zoals gehanteerd in het BMJ, guidance for authors, punt 1-5 (bijlage 1) (http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/317/7154/291/DC1). NB Dit gold ook bij de commissie die het "Nationale antibioticaboekje" voorbereidde en nu onderhoudt.

2. Als er tijdens het proces van richtlijnontwikkeling bij een commissielid één van bovengenoemde belangen ontstaat, meldt hij/zij dat aan de voorzitter.

3. Voorzitter en coördinator mogen geen banden als beschreven onder punt 2 en 3 van de BMJ Guidance hebben met een bedrijf dat belangen heeft bij de richtlijn.

4. Het is niet toegestaan dat één bedrijf banden als beschreven onder 1-5 heeft met de meerderheid van de commissieleden.

5. De conflicterende belangen worden gepubliceerd bij review, richtlijn en op de website.

Rol van de sponsor

De inkomsten van de SWAB bestaan uitsluitend uit subsidies van het ministerie van VWS. Deze hebben geen invloed op de inhoud van de richtlijnen. Dit wordt bij elke richtlijn als zodanig vermeld.

Traject ontwikkeling

Voor het traject van conceptrichtlijn tot SWAB richtlijn wordt gebruik gemaakt van de online module richtlijnen op de website www.swab.nl/professional/richtlijnen.

Deze module is via het Internet beschikbaar voor auteurs en consulenten. Met behulp van deze richtlijnmodule kunnen auteurs en consulenten online via Internet richtlijnen beoordelen en opmerkingen plaatsen binnen de tekst van de richtlijn. De vorderingen van elke richtlijn kunnen hierbij nauwlettend gevolgd worden. Via de richtlijnmodule wordt de coördinator op de hoogte gehouden over de vorderingen van de richtlijn en worden de deadlines bewaakt.

Inhoud

De SWAB richtlijnen betreffen aanbevelingen met betrekking tot antimicrobiële therapie en profylaxe. Principes van diagnostiek worden opgenomen voor zover zij essentieel zijn voor het beleid. De omvang van dit deel kan per richtlijn verschillen. Het is niet de bedoeling om uitgebreide diagnostiek richtlijnen te maken. De SWAB richtlijnen verschillen hierin van de CBO richtlijnen of richtlijnen van specialistenverenigingen (NVALT e.d.), die vaak betrekking hebben op andere aspecten van de behandeling van een infectie.

Doelgroep

Het programma richtlijnen is oorspronkelijk gericht op intramuraal gebruik van antimicrobiël e middelen in ziekenhuizen. De doelgroep bestaat uit de antibioticacommissies van ziekenhuizen die met hulp van de SWAB richtlijnen lokale protocollen (antibioticabo ekjes) opstellen. De SWAB beheert een geactualiseerd adresbestand van de antibiotica/geneesmiddelencommissies. De SWAB richtlijnen verschillen hierin van de CBO richtlijnen of de richtlijnen van specialistenverenigingen, die zich richten tot individuele voorschrijvers.

Er wordt naar gestreefd ook bij te dragen aan de ontwikkeling van richtlijnen voor extramuraal/eerste lijn antibioticagebruik. Er is daartoe een convenant met het Nederlands Huisartsen Genootschap. Bij het ontwikkelen van SWAB-richtlijnen zal het NHG uitgenodigd worden een lid af te vaardigen naar de commissie die een specifieke richtlijn voorbereidt. Anderzijds zegt de SWAB toe waar nodig bij te dragen aan (herziening van) NHG standaarden. De bijdrage van de SWAB bestaat enerzijds uit het verschaffen van antibiotica-verbruikscijfers en anderzijds uit het verschaffen van relevante microbiële resistentiegegevens. Vanuit de SWAB kan daarnaast, mede op grond van deze gegevens, een bijdrage geleverd worden aan een antibiotisch behandeladvies in een gegeven situatie.

Verspreiding en implementatie

De SWAB houdt contact met de antibioticacommissies en zendt de richtlijnen rechtstreeks toe aan de commissies.

De SWAB gaat zich in een apart traject richten op de implementatie van de eigen richtlijnen, als een integraal onderdeel van de richtlijnontwikkeling. Implementatie van de richtlijnen voor intramuraal gebruik is gericht op de doelgroep, dus de antibioticacommissies in de ziekenhuizen. Ondersteuning bieden aan de ziekenhuizen bij het implementeren van hun eigen lokale antibioticarichtlijnen onder de voorschrijvers staat los van het bovenstaande. De SWAB zal zich beraden of dit vervolgtraject binnen haar taakgebied ligt. In dat geval zal afstemming met het CBO gezocht worden. Dit onderwerp zal echter op zijn vroegst na voltooien van het voorgaande (implementatie SWAB richtlijnen op niveau van antibioticacommissies) plaatsvinden.

Versie: 15 maart 2005

Referenties

1. Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO. Handleiding voor werkgroepleden, 2000. P 18-27

2. Eccles M, Clapp Z, Grimshaw J, et al. North of England evidence based guidelines development project: methods of guidelines development. BMJ 1996;312:760-2

3. Sackett DL. Bias in analytic research. J Chronic Dis 1979;32: 51-63

4. Jaeschke R., Guyatt GH, Sackett DL. Users guides to medical literature III. How to use an article about a diagnostic test: are the results of the study valid? JAMA 1994; 271:389-391

5. Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN) Clinical guidelines: criteria for appraisal. Edinburgh: Royal college of physicians of Edinburgh, 1995

6. Smith R. Beyond conflict of interest. Br Med J 1998; 317:291-292.  

7. www.cochrane.org/docs/sponsorshippolicy.htm